Ludzie stamtąd

Tytuł wskazuje na konkretną społeczność wiejską z okolic Kalisza, świat ludzi, których egzystencja jest w ciągłym zagrożeniu ekonomicznym, świat robotników rolnych, parobków, biednych chłopów. W lekturze czuje się dużą zawartość materiału badawczego, solidny research w połączeniu z autopsją.

W naszym teatrze rozpoczęliśmy lekturę tego tekstu w trakcie stażu terenowego Wojciecha Marczaka, zainteresowanego społecznością lokalną Węgajt, zwłaszcza ludźmi, którym nie powiodło się na rynku pracy. Wojciech mówił o prekariacie wiejskim poprzez zapamiętane historie swoich szkolnych rówieśników z miejscowości Murzynno na Kujawach.

Adaptując teatralnie „Łucję z Pokucic” używamy także fragmentów innych opowiadań. Pojawiają się one w gospodzie Chojnackiego, miejscowym centrum kultury. Tu, jak w tyglu, rozpalają się emocje, dramaty i rytuały. Takie jak słynny podkoziołkowy obrzęd zapustny, opisany w rewelacyjny sposób w opowiadaniu „Szklane konie”.

W pracy podstawową rzeczą jest brzmienie tekstu. Pisarka dostarcza tu ogromu zmysłowych przeżyć. Czytając, słysząc lokalną mowę, rekonstruujemy w trakcie prób – opartych na pracy z ciałem i głosem – pełną skalę organicznego głosu, którego „ludzie stamtąd” używali. Przestrzenność, faktura i siła głosu to wszystko, co jest tak nieoczywiste, trudne, niepojęte dla nas sto lat po powstaniu tekstu.

W ten sposób docieramy do prawdziwych emocji, zarysowujemy rzeczywiste proporcje opowiadanych perypetii oraz sylwetki bohaterów. Najpełniej w spektaklu istnieją dwie dialogujące kobiety: Łucja i Maria (dziedziczka). Inne osoby ukazują się skrótowo, migotliwie: Michał Ziąb, Stachu Kucza, Władysław, Pietrek, dziedzic, Dionizy i „Szatan”.

Jacy oni byli, ci ludzie? Czesław Miłosz doceniał etyczny punkt widzenia Dąbrowskiej, jej wiarę w ludzi stających w każdej chwili życia wobec drobnych zadań i codziennej roboty. Ich „ledwie dostrzegalny, ale jednak heroizm” odbierał jako znak nieustającego odradzania się i nieginącej nadziei.

Tu powraca pytanie o aktualny kontekst. Gdzie w dotykającej nas, coraz bardziej beznadziejnej sytuacji politycznej szukać jakichkolwiek konstruktywnych inspiracji? Może właśnie u „ludzi nieznacznych” (Agnieszka Dauksza) i u „ludzi dotkniętych” (Tomasz Rakowski).

W spektaklu jesteśmy zarówno aktorami, jak i muzykami, grajkami. Oprócz trzymania się ścieżki brzmieniowej tekstu dbamy o to, żeby poruszać się po ścieżce motywów muzyki tradycyjnej, które cytuje autorka. Miała ona, jak się wydaje, ucho do najciekawszych zabytków tej dziedziny muzyki: „Trzeba dać na podkoziołek”, „Oj chmielu, chmielu”, „Smutku, smutku mej żałości”. Z jednej strony są tańce i kuplety ze sklepu Chojnackiego, a z drugiej strony obszar repertuaru dziadowskiego. Skoro ludzie „stamtąd” sami o sobie mówią „dziadoki”, pieśń dziadowska może dotyczyć wszystkich aspektów życia. Można ją usłyszeć w wiejskich narzekaniach, kłótniach w gospodzie, w lamentach Łucji. Próbujemy też wyimprowizować nowe wokalne formy opowieści o dramacie, jaki spotkał Łucję i o tym, jak potrafiła sobie z nim poradzić. Potrzebna jest duża ilość pracy nad słowem, nad dialogami, możliwa dzięki zaangażowaniu już doświadczonych w tym Erdmute Sobaszek i Julii Lizurek oraz młodszych zapaleńców – Wojciecha Marczaka i Fabiana Zeidlitza – ciekawych przygody pokornego pochylenia się nad brzmieniem słów, sylab i głosek. Pomagają im w tym: Piotr Magdziarz (saksofon) oraz niżej podpisany.